ANNE BABALAR BU BELİRTİLERİ GÖRMEZDEN GELMEMELİ

Çocuk ve ergenlerin karıştığı şiddet olayları, ailelerin “Çocuğumu ne kadar takip etmeliyim?” sorusunu yeniden gündeme getiriyor. Uzmanlar ise çözümün baskıcı kontrolden değil; güvene, açık iletişime, tutarlı sınırlara ve erken uyarı işaretlerinin fark edilmesine dayandığına dikkat çekiyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Klinik Psikoloğu Eliz Avcı, ağır şiddet davranışlarının çoğu zaman bir gecede ortaya çıkmadığını belirterek anne babaları çocuklardaki davranış ve duygu değişikliklerini yakından takip etmeleri konusunda önemle uyarıyor.

Klinik Psikolog Eliz Avcı; “Çocukların ve ergenlerin dahil olduğu şiddet olayları yalnızca olayın yaşandığı kişileri değil, aileleri, okulları ve toplumun tamamını etkiliyor. Özellikle okul çevresinde yaşanan şiddet olaylarının ardından anne babalarda çocuklarının arkadaş çevresi, okul yaşamı, öğretmenleriyle ilişkileri ve karşılaştıkları sorunlarla ilgili kaygı artabiliyor. Ancak bu kaygıyla birlikte ailelerin çocuklarını daha fazla kontrol etmeye başlaması her zaman koruyucu bir sonuç doğurmuyor. Aksine, korkuya ve cezaya dayalı aşırı kontrolün çocukla ebeveyn arasındaki iletişimi zayıflatabileceği ve çocuğun yaşadığı sorunları ailesinden saklamasına neden olabileceğine dikkat çekiyor.

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Klinik Psikoloğu Eliz Avcı, çocukları ve ergenleri şiddet davranışlarından korumada sağlıklı ebeveyn takibinin önemine dikkat çekerek, ailelerin baskıcı kontrol ile sağlıklı denetim arasındaki farkı gözetmesi gerektiğini vurguluyor.

“BASKI VE KORKU, SAĞLIKLI SINIRLARIN YERİNİ TUTMAZ”

Klinik Psikolog Eliz Avcı ; “ebeveynlerin özellikle şiddet olaylarının ardından kaygıyla birlikte çocukları üzerinde daha fazla kontrol kurmaya yönelmeleri anlaşılabilir olsa da burada kontrolün niteliği büyük önem taşıyor.Güce, katı cezalandırmaya ve “Ben öyle söylediğim için” anlayışına dayanan baskıcı kontrolün, çocuğun kuralları neden benimsediğini anlamasını sağlamadığını belirten Avcı, bu durumda çocuğun davranışını yalnızca yakalanma veya cezalandırılma korkusuyla sınırlandırabileceğine dikkat çekiyor.Baskı ve korkuyla yönetilen çocukların, ebeveyn veya başka bir otorite ortamdan çekildiğinde sınırları aşan ve riskli davranışlara daha açık hale gelebileceğini ifade ediyor.

Dahası, korku dışında baş etme becerisi yeterince gelişmeyen bir çocuğun yaşadığı problemi ailesiyle paylaşmak yerine gizlemeyi tercih edebileceği belirtiliyor.Bu durum yalnızca şiddet uygulama riski açısından değil, şiddete maruz kalan çocukların fark edilmesi açısından da önem taşıyor. Zorbalığa veya şiddete uğrayan bir çocuk, ailesinden korkuyor ya da yargılanacağını düşünüyorsa yaşadıklarını anlatmak yerine içine kapanabiliyor.

SAĞLIKLI DENETİM NASIL OLMALI

Peki anne babalar çocuklarını takip ederken nasıl bir yol izlemeli?

Eliz Avcı, özellikle ergenlik döneminde daha yetkin, tutarlı ve demokratik bir denetim anlayışının önem taşıdığını belirtiyor.

Bu yaklaşımda amaç yalnızca çocuğun ne yaptığını kontrol etmek değil; çocuğun yaptığı davranışların nedenlerini ve sonuçlarını anlayabilmesini sağlamak.Kuralların neden konulduğunun çocuğa açıklanması, “Bunu yapma” demek yerine davranışın olası sonuçlarının konuşulması, çocuğun kendi kararlarının sorumluluğunu geliştirmesine yardımcı olabilir.Buradaki temel hedef, çocuğun “Neden bunu yapmalıyım ya da yapmamalıyım?” sorusuna cevap verebilmesi.Böylece çocuk yalnızca ebeveyni yanında olduğu için değil, davranışının sonuçlarını öngörebildiği ve kendi sınırlarını oluşturabildiği için daha sağlıklı seçimler yapmayı öğrenebilir.

ÇOCUĞUNUZDA BU DEĞİŞİKLER VARSA DİKKAT EDİLMELİ

Sosyal çevreden uzaklaşma:
Çocuğun arkadaşlarından, ailesinden veya daha önce keyif aldığı etkinliklerden belirgin şekilde uzaklaşması önemli bir değişim olabilir.

Okul yaşamında ani değişiklik:
Devamsızlığın artması, akademik başarının açıklanamayan biçimde düşmesi veya okula yönelik belirgin bir isteksizlik de takip edilmesi gereken işaretler arasında yer alıyor.

Yoğun öfke ya da duygusal hissizlik:
Sık ve yoğun öfke patlamalarının yanı sıra, tam tersine çocuğun olaylara karşı belirgin biçimde duygusuzlaşması da önemsenmeli.

Şiddet ve silah içeren unsurlara yoğun ilgi:
Şiddet unsuru içeren içeriklere, kesici-delici aletlere veya silahlara yönelik dikkat çekici ve yoğun bir ilgi de ebeveynlerin gözlemlemesi gereken değişiklikler arasında bulunuyor.

Akran ilişkilerinde ciddi sorunlar:
Çocuğun düzenli biçimde akran zorbalığına maruz kalması kadar, başkalarına yönelik sistematik dışlayıcı, tehditkâr veya zorbalık içeren davranışlar sergilemesi de dikkatle ele alınmalı.

HER DEĞİŞLİK ŞİDDET ALARMI ANLAMINA GELMEZ

Burada önemli olan nokta ise tek bir davranışın otomatik olarak şiddet eğilimi anlamına gelmediği.Ergenlik döneminde öfke, arkadaş ilişkilerinde sorun yaşama, akademik dalgalanmalar veya zaman zaman yalnız kalma isteği görülebilir. Ancak belirgin, ani, yoğun ve süreklilik gösteren değişikliklerin çocuğun genel işlevselliğiyle birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor.Bu nedenle anne babaların çocuklarını etiketlemek veya her davranışı tehdit olarak değerlendirmek yerine, davranış değişikliklerinin altında ne olduğunu anlamaya çalışması gerekiyor.

OKUL VE AİLE İŞ BİRLİĞİ KRİTİK ÖNEMDE

Çocuğun yaşamının önemli bir bölümünün geçtiği okul, erken uyarı işaretlerinin fark edilmesinde de önemli bir alan oluşturuyor.Eliz Avcı, çocukların okul yaşamındaki durumunu en iyi gözlemleyebilecek kişiler arasında okul psikolojik danışmanları ve öğretmenlerin bulunduğuna dikkat çekiyor.Bu nedenle ailelerin çocukla ilgili bir değişiklik fark ettiğinde okuldan bilgi alması, öğretmenler ve okul psikolojik danışmanlarıyla iletişim kurması önem taşıyor.Aynı şekilde okulda fark edilen bir davranış değişikliğinin de aileyle paylaşılması, çocuğun farklı yaşam alanlarındaki durumunun bir bütün olarak değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

“ÇOCUĞUNUZUN SİZE HER ŞEYİ ANLATABİLECEĞİ BİR ALAN OLUŞTURUN”

Çocuğun şiddetle, zorbalıkla, tehditlerle veya başka bir riskli durumla karşılaştığında ilk başvuracağı kişilerden birinin ailesi olması, koruyucu faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.Bunun için çocukla kurulan iletişimde yalnızca “Nerede olduğunu biliyor muyum?” sorusunun değil, “Başına bir şey geldiğinde bana anlatabileceğini düşünüyor mu?” sorusunun da önemli olduğu belirtiliyor. Çocuk, yaşadığı bir problemi anlattığında otomatik olarak cezalandırılacağını, suçlanacağını veya yargılanacağını düşünürse sorunlarını gizlemeyi tercih edebilir. Bu nedenle ebeveynlerin sınır koyarken aynı zamanda çocuklarının kendilerine ulaşabileceği güvenli bir iletişim alanı oluşturması gerekiyor.

ANNE BABALAR NE YAPMALI?

Moodist Psikyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Eliz Avcı, anneler babaların yapması gerekenleri şöyle özetliyor:

 Çocuğun davranışlarını yalnızca cezalandırmak yerine nedenlerini anlamaya çalışın.

 Kuralları açıklayın; çocuğun davranışlarının sonuçlarını öngörebilmesini sağlayın.

 Çocuğunuzdaki ani ve belirgin davranış değişikliklerini göz ardı etmeyin.

 Arkadaş çevresi ve okul yaşamıyla ilgili düzenli, yargılamayan bir iletişim kurun.

 Akran zorbalığının hem mağduru hem de uygulayıcısı olma ihtimalini ciddiye alın.

 Çocuğunuzun sosyal çevreden çekilmesi, yoğun öfke, duygusal hissizlik veya okul yaşamında belirgin bozulma gibi değişiklikleri takip edin.

 Şiddet, silah veya kesici-delici aletlere yönelik yoğun ilgiyi diğer davranış değişiklikleriyle birlikte değerlendirin.

 Gerektiğinde öğretmenler ve okul psikolojik danışmanlarıyla iş birliği yapın.

 Sorunların büyümesini beklemeden bir ruh sağlığı uzmanından destek alın.