Ulusal Hububat Konseyi (UHK) tarafından Konya Ticaret Borsası ev sahipliğinde düzenlenen “UHK 2026 Hasat Öncesi Hububat Kongresi”, 4 Nisan 2026 tarihinde Konya’da gerçekleştirilmiştir. Kongre kapsamında düzenlenen “Lisanslı Depoculuk: Hububat Üretimine ve Ticaretine Etkileri” panelinde, “Ürün İhtisas Borsacılığında Gelişmeler” başlığı altında Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali Kırali aşağıdaki kapsamda değerlendirmelerde bulunmuştur.

ELÜS Piyasasının Gelişimi ve Ürün İhtisas Borsacılığının Etkinliğini Artırmaya Yönelik Stratejiler
TÜRİB ELÜS Piyasasının faaliyete geçtiği 26 Temmuz 2019 tarihinden bugüne kadar geçen dönemde yaklaşık 406 milyar TL işlem hacmine ulaşılmıştır. Bu süreçte Borsada 60 milyon ton ürün el değiştirmiştir. Diğer taraftan, lisanslı depoculuk tarafındaki kapasite artışı da piyasa derinliği açısından çok önemli bir göstergedir. Bugün 263 lisanslı depo işletmesi, 357 lokasyonda, 14 milyon tonun üzerinde faal kapasiteyle hizmet vermektedir. Türkiye’nin son beş yıllık ortalama hububat rekoltesiyle kıyaslandığında, yaklaşık yüzde 38’lik bir kısmın lisanslı depolarda saklanabilir hale gelmiş olması, ELÜS Piyasasının büyümesi için çok güçlü bir altyapı sunduğunu göstermektedir.

TÜRİB’in ürün ihtisas borsacılığının etkinliğini artırma yaklaşımı üç temel eksen üzerine kuruludur: “teknolojik dönüşüm ve piyasa erişiminin genişletilmesi, “güven altyapısının güçlendirilmesi” ve “ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması”.

Teknolojik dönüşüm kapsamında, öz kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun devreye alınması ve 13 Ocak 2025 itibarıyla aracılı yapıya geçilmesi çok önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu yeni yapı sayesinde Ürün Piyasası Aracı Kurumları ÜPAKlar sisteme entegre edilmiş, piyasanın sahadaki erişim kapasitesi artırılmış, yatırımcıya ve üreticiye daha yakın bir aracılık modeli kurulmuştur.
Piyasa etkinliği için güven vazgeçilmezdir. Bu çerçevede, lisanslı depoculuğun gözetim ve denetim altyapısının geliştirilmesi için sermayesine TOBB’un yanı sıra TÜRİB olarak iştirak edilen ve yönetim kurulunda TÜRİB olarak yer alınan Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş.’nin kurulması ve TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilmekte olan LİDBİS (lisanslı depoculuk bilgi sistemi) projesiyle, lisanslı depolardaki fiziksel ürün ile elektronik kayıt uyumunun ve analiz süreçlerinin daha güçlü biçimde izlenmesi hedeflenmektedir. Bu yapı, piyasanın hem işlem tarafında hem de emtianın fiziksel dayanağı tarafında güvenilirliğini artıracaktır.
Ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması noktasında TÜRİB, bir yandan mevcut ELÜS piyasasının işlem altyapısını geliştirirken, diğer yandan vadeli işlem piyasası, teverruk piyasası ve uluslararası ürün piyasasının faaliyete geçirilmesine yönelik çalışmalarını sürdürmektedir. Bu projelerin ortak amacı; tarım ticaretini daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmaktır.

TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası
Spot ELÜS Piyasası’nın üzerine, risk yönetimi fonksiyonunu güçlendirecek bir vadeli işlem katmanı olarak inşa edilen Vadeli İşlem Piyasası projesi, ürün ihtisas borsacılığı açısından bir sonraki büyük eşiktir. Piyasanın 2026 yılının ikinci yarısında devreye alınması hedeflenmektedir. Bu piyasa, tarım sektöründe ileri tarihli fiyat oluşumunu destekleyecek, üretici, tüccar, sanayici ve yatırımcıya fiyat riskini yönetme imkanı sunacaktır.

Piyasada işlem görecek vadeli işlem sözleşmeleri; bir ürünü, elektronik ürün senedini (ELÜS) veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli şekilde hesaplanan endeks ve benzeri göstergeleri dayanak varlık olarak esas alan; belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tasarlanmaktadır. Uzlaşma esasları çerçevesinde yükümlülüklerin yerine getirilmesi vade sonunda gerçekleşecektir.

İlk aşamada dayanak varlık olarak arpa, ekmeklik buğday ve mısır ELÜSleri ile bu ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endeksleri ve göstergeleri öngörülmektedir. Burada iki farklı uzlaşma yapısı desteklenecektir. ELÜS dayanaklı sözleşmelerde fiziki teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma planlanmaktadır. Bu yaklaşım, hem reel sektör ihtiyacını hem de finansal yatırımcı perspektifini aynı sistem içinde buluşturma imkanı sunacaktır.

Buradaki temel amaç yalnızca yeni bir piyasa açmak değil, spot piyasa ile türev piyasa arasında sağlıklı bir entegrasyon kurarak tarım emtia piyasasında fiyat keşfini, risk yönetimini ve piyasa derinliğini birlikte geliştirmektir.

TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası ile Türkiye tarım piyasalarının daha kurumsal, daha öngörülebilir ve uluslararası standartlara daha yakın bir yapıya kavuşması yönünde önemli bir aşama tamamlanmış olacaktır.